Rzeźba nagrobna
Przemijanie · 1982–2008
Temat przemijania przechodzi przez całą twórczość Antoniny — narodziny, wzrastanie, przemijanie — i w pewnym momencie schodzi z piedestału, by wejść na cmentarze. Przez ponad dwadzieścia lat projektuje nagrobki: plansze z dwoma czy trzema wariantami do przedstawienia zamawiającym i repertuar brązowych płaskorzeźb do płyt — twarz Chrystusa, Madonna z Dzieciątkiem, Czarna Madonna z Częstochowy i Matka Boska Ostrobramska, z sanktuarium w Wilnie — mieście, w którym się urodziła.
Słownik jest ten sam, co w rzeźbie muzealnej, i często rodzi się najpierw na arkuszach jako poszukiwanie osobne: otwarta kamienna księga, drzewo z odsłoniętymi korzeniami, kropla, krzyż uzyskany przez odjęcie materii. A raz, w 1982 roku, jedno z tych zamówień stało się sprawą publiczną.
Brąz i kamień
Dwa dzieła, które Antonina wykonuje dla Emila Barchańskiego, wymienione osobno w jej życiorysie. Brąz pokazujemy w kolorze, kamień w czerni i bieli.
-
Wejdź do sali → AW.S.0018 Pamięci Emila „B”
1982 · brąz · wys. 42 cm
Muzeum Regionalne, SiedlceNabyty przez Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku już w 1983 roku.
-
Wejdź do sali → AW.S.0158 Nagrobek Emila Barchańskiego
1982 · jasny kamień, płaskorzeźba
Warszawa, Cmentarz BródnowskiDrzewo i krzyż są jedną figurą; płyta wciąż stoi na swoim miejscu.
Fotografia nagrobka: Stefs (Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0); brąz z archiwum rodzinnego.
Historia
Warszawa, 1982Emil Piotr Barchański jest uczniem liceum Reja w Warszawie. W lutym 1982 roku, dwa miesiące po ogłoszeniu stanu wojennego, jako szesnastolatek bierze z kolegami udział w akcji przeciwko pomnikowi Feliksa Dzierżyńskiego w centrum miasta. Zostaje aresztowany. 3 czerwca 1982, w oczekiwaniu na zeznania w procesie, wychodzi nad Wisłę i nie wraca: ciało zostaje odnalezione dwa dni później, w przeddzień jego siedemnastych urodzin. Uchodzi za najmłodszą ofiarę stanu wojennego.
Antonina wykonuje dla niego dwa dzieła, które jej życiorys wymienia osobno. W tym samym 1982 roku brąz «Pamięci Emila „B”» — czterdzieści dwa centymetry, pamięć powierzona inicjałowi — który Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku nabywa już rok później; i nagrobek na Cmentarzu Bródnowskim: bezlistne drzewo, zgięte wiatrem, splatające się z krzyżem o szerokich ramionach w jedną figurę, z korzeniami schodzącymi między inskrypcje.
Drzewo z korzeniami nie jest motywem odosobnionym: wraca wielokrotnie na arkuszach studiów w archiwum, obok kamiennej księgi i kropli, a na innym wykonanym nagrobku przechodzi przez stronice otwartej księgi. Na bródnowskim kamieniu inskrypcja mówi, że Emil «żył lat 17, zmarł śmiercią tragiczną». Grób jest w kwaterze 46 cmentarza.
- kamienna księga otwarta, z wykutymi stronicami
- drzewo z korzeniami figura z nagrobka Emila
- kropla łza, która stała się kamieniem
- krzyż przez odjęcie uzyskany przez odjęcie materii