Dzieła,
jedno po drugim.

Kiedy rodzice to odkrywają, zapisują ją na zajęcia plastyczne w Domu Harcerza w Stargardzie; w siódmej klasie jeden z opiekunów mówi, że dziewczynka ma talent i powinna zdawać do szkoły plastycznej w Szczecinie. Pięć lat później dostaje się do warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych za pierwszym razem — i wychodzi z niej rzeźbiarką, z dyplomem z 1966 roku. Malarstwo już wtedy jest i nie odejdzie.

W lutym 1999 roku, przy retrospektywie w warszawskiej Galerii Rzeźby, stołeczny dziennik tytułuje recenzję „Pastele oraz rzeźby z mahoniu i drewna” — pastele na pierwszym miejscu — i pisze, że w sali są rzeźby i pastele powstałe od lat 70. aż po 90. W tej samej szpalcie wylicza, czym się zajmuje: rzeźbą plenerową, kameralną oraz medalierstwem, rysunkiem i malarstwem. Cztery rzemiosła w jednej linijce.

W 2009 roku zbiera pastele w album i daje mu tytuł jednym słowem: „Malarstwo”. Na karcie tytułowej jest tylko jedna linijka, napisana ręcznie: „Ten album dedykuję Synowi”. A na stronie otwierającej mierzy się z pytaniem, które towarzyszy jej pracy od zawsze.

Forma jest obojętna; liczy się, żeby płynęła z potrzeby. To samo mówiła zawsze o drewnie i o kamieniu — tym razem mówi to o papierze, i zamiast odpowiedzieć na pytanie, usuwa je. Na tych stronach nie ma dwóch artystek, jednej, która rzeźbi, i drugiej, która maluje: jest jedna ręka, która przed blokiem czy przed arkuszem szuka tego samego.

Zwykle, kiedy te dwie rzeczy się stykają, wyobrażamy sobie, że malarstwo przychodzi potem — pomysł rodzi się w bryle, a arkusz go goni. Przynajmniej raz było odwrotnie, i da się to pokazać. W 1981 roku maluje płótno zatytułowane „Dziecko”: ciemna masa otwiera się migdałowym prześwitem, a w prześwicie dziecko skulone na tkaninie. Rok później odlewa brąz pod tym samym tytułem — i dysk otwiera się tak samo, wokół tej samej postaci.

Ten mechanizm — bryła, która się otwiera i zatrzymuje kogoś w sobie — nie rodzi się tam. Rodzi się w płockim parku w 1970 roku, gdzie trzy mahoniowe bryły leżą na ziemi, a jedna rozchyla się nad siedzącym dzieckiem; i stamtąd idzie przez czterdzieści lat — w kuli otwierającej się nad noworodkiem, w dysku, który na kogoś czeka, w brązowych księgach zamykanych na klucz. Rok 1981 dowodzi czego innego: że w jednym punkcie tego długiego łańcucha ręka najpierw doszła do płótna.